گزارشی از برده داری نوین درمیدانهای میوه وتره بار استان گیلان

 در شهرهای مختلف استان از جمله رشت ، میدانهای فروش میوه و تره بار وجود دارد که میدان میوه وتره بار آزادی   از بزرگترین آنها محسوب می شود . این میدان 44 حجره و تقریبا" 88 صاحب یا به عبارتی کارفرما دارد. در این   مراکز محصولاتی از تمامی کشور در فصول مختلف توسط حجره داران بصورت امانتی فروخته می شود .  به این   حجره داران ، امانت فروش یا بار فروش هم می گویند .

 ساعت کاری در میدان بار از 4 صبح الی 1 بعداز ظهراست که در بعضی شهرها از جمله لنگرود در شرق استان   علاوه بر صبح ، بعداز ظهر از ساعت 3 الی 5 عصر هم کار ادامه دارد. حجره های داخل میدان 2 طبقه و هر طبقه   دارای دو اتاق می باشد . همچنین هر حجره ممکن است دارای یک یا چندین مالک ( کارفرما) باشد . تعداد کارگران   هر کارفرما بر حسب مقدار بار برای فروش از 2 تا 12 نفر متغیر هست . میدان بار " آزادی"  حدود پانصد کارگر   دارد که آنها نیز برحسب کاری که انجام میدهند ، به چند بخش تقسیم میشوند : بخش حمل و نقل،  بخش نیمه اداری (   مسوول فروش ، قاپان نویس ، تحصیل دار ، دفتردار) و نگهبانان که کارشان  ساعتی و شیفتی است .

 کارگران بخش حمل و نقل در واقع کار جابجایی بارها را انجام میدهند: خالی کردن بار ماشین ، توزین آلفا و تحویل   به مشتری . میوه ومحصولات دیگر معمولا"  داخل سبدهای 10 الی 11 کیلویی  ، داخل جعبه های چوبی 20 الی   24 کیلویی و یا  داخل پلاستیک های 30 الی 42 کیلویی قراردارند، که تماما" توسط خود کارگران بدون هیچ وسیله   بالابری جابجا می شوند . شرایط کاری برای این دسته از کارگران بسیار دشوار است به گونه ای که عموما بارها  با   توجه به حجم و وزن  بالای آنها وسط حیاط میدان بدون هیچ گونه سقفی قرار می گیرند و کارگران ناچارند در فصول  پاییز و  زمستان در آب و هوای مرطوب و بارانی استان ، در شرایطی دشوار مشغول به کار باشند . آنها در سرمای   شدید خیلی کم میتوانند از بخاری  استفاده نمایند . دارای هیچگونه لباس کار مخصوص و کفش ایمنی نیستند و اصلا"  ایمنی کار برایشان وجود ندارد. اکثر کارگران مهاجر بوده و خانواده هایشان در روستاها زندگی می کنند و به این دلیل مسکن و محل زندگی شان نیز همان  محل کارشان یعنی میدان بار فروشی است .  خوابگاه اکثر کارگران ، اتاقک های حجرهاست که اغلب دفتر کار صاحب حجره نیز می باشد . فقط تعداد اندکی از حجره ها، دارای اتاق زندگی و خواب کارگران هستند . چون رانندگان کامیونها شبها وارد میدان میشوند، محل استراحت و خواب آنها نیز با کارگران یکی است . وسایل زندگی آنان بسیار ابتدایی است، به نحوی که تا همین چند سال پیش فاقد هر گونه وسایل گرمایی و سرمایی بودند . اکثریت کارگران بیمه نبوده و تنها 30 نفر از آنان  بیمه تامین اجتماعی هستند .  چون بارها ( میوه و تره بار) شبانه به میدان آورده میشوند، کارگران هر حجره دار می باید ماشین ها را جابجا نموده و از بارهای مانده و جدید مراقبت نمایند . یعنی عملا" کار نگهبان شب کارخانه ها را انجام میدهند، بدون اینکه بابت آن دستمزدی دریافت کنند . نکته بسیار حائز اهمیت اینکه با وجود چنین شرایط بد کاری و بی حقوقی کامل کارگران ، تاکنون هیچ بازرس از اداره کار به محیط کاری آنان نیامده است  و سالهاست که از بازرس تامین اجتماعی هم خبری نیست .  هیچ نوع نظارتی برای اجرای همان حداقل های مطرح در قانون های فعلی کار وجود ندارد .

اکثریت کارگران بخش حمل و نقل را مهاجرین آذری زبان تشکیل میدهند که از روستاهای مختلف استان اردبیل ، به امید کسب درآمد برای گذران زندگی خود آمده اند. تعداد کمی از کارگران هم ، گیلانی اند و از روستاهای  ا طراف استان در آنجا کار میکنند. بنابراین میتوان گفت که 90%  کارگران مهاجر هستند .  سن کارگران معمولا" بین 16 الی 45 سال می باشد که اکثریت آنان یا بی سوادند یا حداکثر تا سطح راهنمایی درس خوانده اند و اغلب برای اولین بار به یک محیط باصطلاح کارگری – و یا بهتر بگوییم برده داری -  وارد شده اند .

به دلیل تفاوت در نوع کار بخشهای مختلف حجره ها ، کارگران قسمت حمل و نقل با پرسنل قسمتهای نیمه اداری روابط نزدیکی با هم ندارند و در این میان کارگران بخش  فروش، علاوه بر امکان بهره مندی بیشتر از درآمدهایی خارج از حقوق دریافتی خود، ارتباط نزدیکتری با کارفرما دارند و متاسفانه عموما" خود را از کارگران بخش حمل و نقل جدا می کنند.

تا چند سال قبل ، کارفرماهای میدان ، واژه کارگر را  فقط به کارگران بخش حمل و نقل اطلاق می نمودند وکارگران دیگر تحت عناوین شغلی تحصیل دار ، مسئول فروش ، قاپان نویس و دفتر دار خود را در شمار کارگران نمی دانستند و این تصور غلط برایشان وجود داشت  که از "کارگران" مقام بالاتری  دارند .

میزان حقوق و نحوه پرداخت دستمزد در میدان بار آزادی ، با توجه به نوع کار به چند روش انجام میگیرد : کارگران بخش نیمه اداری ، بخش حمل و نقل ،  نگهبانان یا انتظامات میدان بار . دستمزد کارگران  نیمه اداری بصورت هفتگی یا ماهانه پرداخت می گردد که میزان آن در همه حجره ها یکسان نیست  و کارفرما متناسب با وضعیتش حقوقی  پرداخت می نماید که ماهانه بین 000/120 تومان تا 000/250 تومان است . نگهبانان که تقریبا" 000/120 تومان تا 000/150 تومان حقوق میگیرند و بالاخره کارگران بخش حمل و نقل که عملا" و به صورت رسمی دستمزدی  از خود کارفرما نمی گیرند بلکه عمده درآمدشان از طریق انعامی است که از مشتریان دریافت می کنند و همچنین مبلغ ناچیزی هم بابت  تخیله بار ماشین ها به دسشت می آورند.  مثلا اجرت تخلیه بار  هر نیسان  از 000/1 تا 000/2 تومان ، خاور از 000/2 تا 000/3 تومان و تک از 000/3 تا 000/5 تومان متغیر است.البته این تخلیه بار عمدتا" در صورتحساب خود محصول قیدمی شود و در واقع کارفرما هیچ پولی از جیب مبارکش نمی پردازد.  ضمنا" رقم یاد شده جهت  تخلیه بار ، برای کلیه کارگران یک حجره است.

متاسفانه علیرغم تلاش زیادی که  برای تهیه لیستی از مقدار درآمد کارگران برای ارزیابی از وضعیت موجود و ایجاد یکپارچگی در پرداخت دستمزد آنان انجام شده ، اما تاکنون از طرف کارگران این بخش  همکاری لازم صورت  نگرفته است و حتی با همه اطمینانی که به نمایندگان خود دارند ، لیست صحیحی در این باره ارائه نمی دهند .  به دفعات نیز  توسط هیئت امناء میدان رسما اعلام شده است  که دریافت انعام از مشتری بنا به تمایل وی بوده و اجباری در پرداخت آن نیست. با یک بررسی کوتاه می توان گفت  که با عدم پرداخت دستمزد از طرف کارفرما و عدم پرداخت هیچگونه مبلغی  بابت ضایعات میوه وتره بار به دلیل امانتی بودن آن  و معافیت پرداخت سهم بیمه توسط حجره داران و نیز با توجه به ساعات کاری و ندادن هیچ غذایی به کارگران حتی صبحانه ،  چه سود زیادی  نصیب کارفرما می شود سود حاصله از دسترنج کارگران  برای این حجره داران به نسبت سرمایه داران صنعتی در یک مقدار مشخص ساعت کار و ایجاد ارزش اضافه حاصل از کار کارگران ، چند برابر است .

غلامرضا راستی

برگرفته از نشریه شماره 4 نشریه کمیته هماهنگی برای کمک

به ایجاد تشکل‌های کارگری

http://www.komitteyehamahangi.com/

komite.hamahangi@gmail.com

باز چاپ مطالب اين سايت فقط با ذکر منبع مجاز است